Press enter to see results or esc to cancel.

Dịch dạy đạo làm người

Việc đầu tiên là việc ăn uống. Nuôi thân thể được khuyên phải tiết ẩm thực vì bệnh tòng khẩu nhập đừng vì miếng ăn mà mang nhục. Nhưng nuôi thân thể không quan trọng bằng nuôi tinh thần. Bậc hiền nhân nuôi tinh thần dân chúng có công lớn nhất, ngang với công trời đất nuôi vạn vật. Cho nên xem cách một người tự nuôi mình và nuôi người mà biết được tốt hay xấu.

Về nuôi tinh thần, Dịch cho rằng mới ra đời, con người có tính chất phác, trong trắng, nên giữ vững tính đó, giữ đường chính, đừng tự phụ, phải thận trọng, như vậy tới suốt đời.

Phải biết trao giồi tài đức, biết sửa lỗi, nhưng đừng ham tiến mau quá, mà nên tiến lần lần thôi. Tới tột bậc thì thành một hạng xuất thế, nhưng tư cách có thể làm gương cho đời, nhờ mình mà xã hội văn minh.

Muốn nuôi tinh thần thì phải nhóm bạn tìm thầy. Trong việc nhóm bạn, phải cẩn thận từ lúc đầu, thành tín, vì đatoj chứ không vì lợi, nhất là phải trọng sự tự do của nhau: ai muốn tới với mình thì niệm nở đó, ai chống mình thì cứ rút lui, không ép ai cả.

Nuôi tinh thần để giúp đời, để biết cách tiếp xúc với tiểu nhân, để giúp quân tử thắng kẻ tiểu nhân.

Trai gái cảm nhau phải cho chính đáng, biết tự chủ. Có gia đình thì phải tề gia. Đàn bà lo việc trong nhà, đàn ông lo việc ở ngoài, nam nữ đều có bổn phận, trách nhiệm ngang nhau, đều phải có tư cách đạo đức để làm gương cho con cháu.

Trong việc dạy trẻ, khuyên phải ngăn ngừa trước lỗi của trẻ, phải nghiêm, đừng quá dùng hình phạt mà sẽ ân hận. Nhưng thà quá nghiêm còn hơn la quá dễ dãi để tới nỗi trẻ luông tuồng mà nhà sẽ suy, loạn.

Âu Mỹ trọng sự tự do của trẻ quá dể chúng muốn làm gì thì làm, không dùng roi vọt, cũng không rầy nữa, thành thử trẻ sinh hư. Theo dịch đó là quá nhu. Yêu không có nghĩ là nhu nhược mà trái lại phải cương quyết ngăn cấm chúng khi chúng mới bắt đầu làm những điều bậy. Nếu chúng ta để cho chúng quá tự do thì chúng sẽ hoang mang, khổ sở, có thể oán ta nữa.

Cũng lại là luật tuần hoàn: cương quá thì trở lại nhu, nhu quá thì trở lại cương, giữ mực trung là hơn cả, nhưng ít ai học được bài đó, cũng chẳng hiểu được thế nào là trung. Thật là “Vi nhân nan – Làm người khó”.

Cha mẹ có bổn phận dạy dỗ, nêu gương cho con, ngược lại con cũng có bổn phận can ngăn cha mẹ để cha mẹ khỏi làm điều trái đạo lí.

 

Trích từ “Kinh dịch đạo của người quân tử”

Comments

Leave a Comment