Press enter to see results or esc to cancel.

Đạo âm dương

Một âm một dương gọi la Đạo. Cái đạo ấy khi phát ra thì tốt lành; khi nó cụ thể hoá ở người thì gọi là tính.

Có âm và có dương là đạo. Một thời âm, một thời dương, thế là đạo. Một mặt âm, một mặt dương, thế là đạo. Cái khiến cho khi thì âm xuất hiện, khi thì dương xuất hiện, cái đó gọi là đạo.

Trong âm có dương, trong dương có âm. Âm thịnh thì dương suy, dương thịnh thì âm suy.

Chúng ta nhận thấy vòng tròn thái cực gồm hai hình âm dương đó, và hai hình này tuy cách biệt hẳn nhau, đối lập nhau, mà lại ôm lấy nhau, xoắn lấy nhau. “Âm dương không nhất định về phương hướng nào“, cũng như trong phúc có hoạ, trong hoạ có phúc, không sao đoán trước được.

Luật trong dương có âm, trong âm có dương có nghĩa là hiện tượng nào cũng chứa sắn mầm tự huỷ của nó. Trong sự thịnh có mần của sự suy, trong sự trị có mầm của sự loạn, trong sự sống có mầm của sự chết. Cho nên có người bảo một đứa trẻ sinh ra là bắt đầu tiến tới sự chết, mà chết là bứt đầu sống lại một cuộc sống khác, là tái sinh dưới hình thức này hay hình thức khác. Không thể có dương mà không có âm, có sống mà không có chết, có thịnh mà không có suy, có trị mà không có loạn. Phải có đủ cả hai thì mới thành một hiện tương được, mới thành vũ trụ được, cũng như bất kì vật nào cũng có mặt phải và mặt trái, xẫ hội nào cũng có cái thiện và ác.

Âm dương tương giao, tương thành

Âm dương tuy tương phản, trái ngược nhau đấy, nhưng không tương khắc như nước với lửa, mà  tương giao, tương thôi, tương thế gặp nhau, xô đẩy nhau, thay thế nhau như mặt trời qua thì mặt trăng lại, mặt trăng qua thì mặt trời lại, mùa lạnh qua thì mùa nóng lại, mùa nóng qua thì mùa lạnh lại.

Âm dương còn tương thành chúng tương thành vì chúng bổ túc nhau: ngày sáng để vạn vật sinh hoạt, đêm tối để vạn vật gom lại sức. Bất kì sự vật gì cũng là một thể mà hai mặt; chỉ là biến hoá tương đối chứ không phân lập tuyệt đối; tương phản mà tương thành chứ không mâu thuẫn đấu tranh.

Âm dương tương cầu, tương ứng

Có tương cầu, tương ứng thì mới gặp nhau, giao nhau mà sinh ra vạn vật. Khi âm dương tương ứng thì dương xướng âm hoạ, hợp tác với nhau như quẻ Càn và quẻ Khôn…

Âm dương đều động rồi biến hoá

Muốn giao nhau thì cả dương lẫn âm đều phải động. Dịch cho rằng âm dương đều có thể động, có thể tĩnh. Không hẳn chỉ dương mới động, âm thì tĩnh, động tĩnh cách biệt hẳn nhau, đối lập nhau. Mà chính là trong dương đã có âm, trong âm đã có dương thì trong động cũng có tĩnh, trong tĩnh cũng có động, chỉ khác bản tính của dương hiếu động hơn tĩnh, bản tính của âm hiếu tĩnh hơn động.

Trật tự trong sự biến hoá

Sự biến hoá trong vũ trụ theo một trật tự nhất định: mùa nắng mùa mưa, mùa nóng mùa lạnh đều có chừng mực, xuân không xuân hoài, thu không thu mãi, hạ không kéo dài quá, đông không ngắn quá, có vậy mới thành bốn mùa được.

Cũng như nhà nào tích luỹ điều lành thì có thừa phúc. Nhà nào tích luỹ điều chẳng lành thì tất có thừa tai vạ. Như việc bề tôi giết vua, con giết cha, nguyên do không ở trong một buổi sớm chiều, tất dần dà có từ lâu rồi, mà người ta khống biết lo toan từ sớmv ậy.

 

Trích từ “Kinh dịch đạo của người quân tử”

Comments

Leave a Comment